انقلاب روسيه نيز چنين حادثه بزرگى بود كه در تمدن غرب رخ داد ولى اين انقلاب در مدت يك قرن اهداف خود را بكلى تحريف كرد و اثرى را برجاى نهاد كه غربيان را به تفكر واداشت كه اين انقلاب چرا شكست‏خورد و حتى براى آنان اين سؤال را مطرح كرد كه چرا اين انقلاب برپا گرديد. اما انقلاب ايران با توجه به نوع خود منحصر به فرد است. اين انقلاب خارج از محدوده فرهنگ غرب بوده و معيارهاى فرهنگى آن بسيار متفاوت با معيارهاى غربى است.

آنچه انقلاب ايران را كاملا از انقلاب فرانسه متمايز ساخته است اين است كه انقلاب ايران برخلاف انقلاب فرانسه مدعى ايجاد نظام جديد نبود بلكه روح ابديت را در نظام موجود دميده و آن را با روش حيات ابدى هماهنگ ساخت.

براى تحليل صحيح انقلاب ايران و اوضاع فعلى بايد همه تعصباتى را كه در مورد اين انقلاب در اذهان ما وجود دارد كنار بگذاريم. زيرا بزرگترين مشكلى كه مانع شناخت انقلاب اسلامى مى‏گردد اين است كه مسلمانان معمولا از ديدگاههاى نژادى و فرقه‏اى به آن مى‏نگرند. جهان اشتراكى و وابستگان آن سعى مى‏كنند اين انقلاب را در پرتو افكار و عقايد كارل ماركس، لنين و انگلس در چارچوب جنگ تاريخى سرمايه‏دارى و غربت و انقلاب جدلياتى نشان مى‏دهند، و تمام امور مربوط را فقط از ديدگاه قدرت مادى بررسى مى‏كنند. لذا ما نبايد انقلاب ايران را با معيارهاى فكرى اعتقادى و با توجه به نظريات و منافع خود بسنجيم بلكه بايد با توجه به اوضاع و افكار و عقايد موجود در اين كشور پيرامون آن تحقيق نماييم هنگامى كه انقلاب فرانسه يا روسيه را مطالعه مى‏كنيم هيچ كدام از عقايد و نظريات شخصى در ذهن ما وجود ندارند و تمام وقايع اين انقلابها را فقط به وسيله آن افكار و نظريات مطالعه كرد كه قوه محركه انقلاب را فراهم كرده ‏اند.

در مورد انقلاب ايران نيز اگر به همين روش عمل شود مشكلى باقى نخواهد ماند. مسلم است كه عقايد و نظريات اسلامى شيعه قوه محركه انقلاب بوده است پس بايد براى مطالعه گسترده اين انقلاب را برپايه همين اعتقادات بررسى نماييم.

امروز 19 سال از عمر انقلاب ايران مى‏گذرد اگر چه اين كشور در تمام ادوار زمان مظاهرى از قدرت داخلى خود را عرضه داشته است ولى تازه‏ترين اين مظاهر قدرت كه به صورت انقلاب اسلامى بروز كرده است‏يك رويداد عظيم در طول تاريخ اين كشور و حتى تاريخ بشرى به شمار مى‏رود كه تمام دنيا را به شگفتى واداشته است. انقلاب ايران انقلابى است پويا و ادامه‏دار. مبارزه با نظام فرسوده و قدرتهاى ارتجاعى همچنان ادامه داشته است چنانكه در دولتهاى جديدالتاسيس آسياى ميانه براى احياى ارزشهاى اسلامى ادامه دارد. اين امر دورنمايى از آينده را نشان مى‏دهد و جزئيات آن هنوز به‏طور واضح قابل فهم نيست زيرا تاريخ پس از گذشت قرنها حقايق را آشكار مى‏سازد.

آنچه بيش از ساير امور شگفتى و حيرت را بر مى‏انگيزد اين است كه ايران در طى اين انقلاب بكلى دگرگون شد. شاه عقايد و نظريات غرب را با عقايد و نظريات مردم ايران هماهنگ دانست. در نتيجه، طوفانى از احساس حقارت و بيگانگى و خشم و غضب عليه دولت دامنگير ملت ايران شد و بالاخره زمينه ايجاد انقلاب اسلامى توسط امام خمينى (ره) در ايران براى غلبه بر اين مفاسد به‏وجود آمد. پيروزى اين انقلاب با رهبرى امام خمينى به مردم جهان آموخت كه يك ملت فقط با ايمان، اراده محكم و اتحاد و آرزوى شهادت مى‏تواند قدرتهاى جهان را شكست دهد. اين تجربه به روش كار نهضتهاى اسلامى جهت تازه‏اى بخشيد. امروز نه تنها نهضت اسلامى در ايران بلكه در اين عصر ماديگرايى فقط منافع اقتصادى انگيزه اين انقلاب نيستند بلكه اين انقلاب از نيروى ايمان سرچشمه گرفته و عقيده موجود و عزم و اراده اجراى نظام توحيدى هديه اصلى آن مى‏باشد.

آنچه در ايران رخ داده است‏بر همه روشن است ولى سؤال اينجاست كه چرا اين امور اتفاق افتادند؟ اين سؤال نه تنها براى ما بلكه براى مسئولين سياسى طراحان برنامه‏هاى اقتصادى كارشناسان امور مالى و توسعه سياستمداران و ديگران نكات آموزنده بسيارى را در برمى‏گيرد.

به نظر من سه عامل مهم در انقلاب ايران دخالت داشته ‏اند. يعنى من مى‏خواهم بعضى از تاثرات و مشاهدات خود را بيان نمايم. اگر چه برخى از آنها ظاهرا سطحى به نظر مى‏رسند ولى من معتقدم كه تمام آنها مربوط به مسائل مهم و بنيادى مى‏باشند همان‏طور كه قبلا نيز اشاره شد انقلاب اسلام ايران قصد ايجاد نظام جديد را داشت‏بلكه مى‏خواست‏با همان نظام موجود روح تازه حيات ابدى را بياميزد در عصر شاه مردم ايران دچار تسلط تمدن مادى بودند. تمدنى كه حكمت نظرى و حكمت عملى آن بر پايه‏هاى نادرست استوار شده بود و در تمام زمينه‏هاى اخلاق، اقتصادى، علمى و غيره در جهت نادرستى قرار داشت.

جهل و غفلت موجب بيگانگى جامعه از تعهد و احساس مسئوليت‏ شده بود و خودپرستى جايگزين خداپرستى شده بود و جامعه در پرتگاه نيستى و نابودى قرار گرفته بود. چاره اين اوضاع فقط در اين بود كه به سرچشمه آسمانى علم و هدايت كه خداوند آن را به‏وسيله آخرين پيامبر خود به جامعه بشرى عنايت فرموده است مراجعه شود بنابراين مهم‏ترين عظمت انقلاب ايران اين است كه اين انقلاب براساس نداى توحيد برپا گرديده و توانايى خود را از عقايد بنيادى اسلام به‏دست آورد مسلمانان ايران دست‏به يك جهاد ديگر تاريخى و برعليه حكومت غيراسلامى زدند. ظلم و ستم نوكرى محكومى و غارتگرى كه شاه جابر ايران ايجاد كرد در طول تاريخ بى‏نظير است. نهضت اسلامى ايران برپايه كلمه طيبه شكل گرفته بود و اين به‏معنى نجات از طاغوت و حمايت‏حق مى‏باشد روش آن چنين است كه با تبليغ و تلقين ميزان حمايت مردم از نهضت افزايش يابد و تاييد مردم برپايه احكام اسلامى حاصل گردد.

امام خمينى (ره) در نظر داشت كه يك انقلاب گسترده اسلامى برپا گردد و براى اين منظور بايد افكار و اعمال تمام اعضاى جامعه در چارچوب قوانين اسلامى قرار مى‏گرفت. چنانكه امام خمينى (ره) سعى كردند شبهاتى را كه درباره اسلام منتشر شده بود از بين برده و مردم را نسبت‏به مسائل دينى و سياسى آگاه سازد. ملت را از توطئات دشمنان استعمارگر آگاه نموده و احساسات مجاهدانه را در آنان ايجاد كردند تا بتوانند ملت و مملكت را از ظلم و ستم و تسلط بيگانگان نجات دهند.

 نظامى كه امام خمينى خواهان اجراى آن در ايران بود اصطلاحا نظام ولايت فقيه ناميده مى‏شود و امروز نيز اين شعار پسنديده ولايت فقيه در ايران به‏عنوان يك موضوع تربيتى در فضا منعكس مى‏شود: "مرگ بر ضد ولايت فقيه" فلسفه اجمالى فقيه را كه ايشان بيان نموده‏اند به شرح زير است: براى سعادت بشر علاوه بر قانون وجود ضامن اجرايى آن نيز ضرورى است و خداوند همزمان با نزول قوانين اسلام حكم تشكيل ضامن اجراى قانون را نيز صادر فرموده است. كتاب قانون به‏صورت قرآن مجيد توسط پيامبر اسلام (ص) به ما رسيده است و پيامبر (ص) نيز با تشكيل يك جامعه اسلامى برپايه دستورات قرآن عملا اين قانون را اجرا نمودند. بديهى است كه اجراى اسلام فقط منحصر به دوران زندگانى پيامبر نمى‏باشد بلكه يك امر ضرورى است كه بايد دائما برقرار باشد و معطل نمودن هريك از قسمتهاى آن مخالفت آشكار با اسلام است. بيش از هزار سال از غيبت امام مهدى (عج) مى‏گذرد و ممكن است كه اين غيبت تا هزاران سال ديگر نيز ادامه داشته باشد. آيا در اين مدت احكام اسلامى معطل خواهند بود و مردم به‏طور كلى آزاد خواهند بود؟ كسانى‏كه معتقدند كه اجراى نظام اسلامى تا ظهور حضرت امام زمان (عج) ضرورى نمى‏باشد، در واقع منكر ضرورت اجراى اسلام و دائمى بودن اين دين هستند.

امام خمينى (ره) پس از بيان اين مقدمه مهم و بنيادى ادامه مى‏دهد كه عقل و دين حكم مى‏كنند كه دولتهاى موجود را نبايد به حال خود نگهداريم زيرا همه اين دولتهاغرق در گمراهى هستند و به‏جاى شريعت الهى فرمان خود را در جامعه اجرا مى‏كنند بر مسلمانان واجب است كه از سراسر جهان براى برپا نمودن انقلاب اسلامى بپاخيزند زيرا پس از پيامبر (ص) و ائمه (ع) اين وظيفه بر دوش آنها گذاشته شده است.

امام خمينى (ره) ولايت فقيه را به دو نوع تقسيم مى‏كند. تكوينى و تشريعى اولى فقط مخصوص ائمه (ع) و دومى منصب عمومى ولايت مى‏باشد فقهاى امت مى‏توانند اين مقام را كسب نمايند. در آن صورت بر مردم لازم خواهد بود كه از فقيه اطاعت كنند

نظرى كه امام خمينى (ره) درباره تقيه اختيار نموده است، بخش مهم ديگرى از انديشه انقلابى ايشان مى‏باشد. چكيده‏اى از اين تفكر ايشان به اين صورت است كه : " ما براى غلبه اسلام تمام اميدهاى خود را به امام زمان (عج) معطوف كرده‏ايم و براى مصونيت از خشم دستگاه طاغوتى به تقيه‏اى متوسل شده‏ايم كه اسلام اجازه آن را نمى‏دهد. ما بايد خود، انقلاب اسلامى را برپا نماييم. دين كامل اسلام كه از سوى خداوند متعال توسط پيامبر اكرم (ص) عرضه شده است هنوز تمام جهان را تحت پوشش قرار نداده است‏با ظهور امام زمان (عج) انقلاب اسلامى در سراسر جهان گسترش خواهد يافت. انقلاب ايران با نداى توحيد يعنى اعلام برائت از هرگونه نظام غير الهى برپا گرديد از آنجا كه نظامهاى پادشاهى، خودكامگى و استبداد مغاير با نظام حكومت الهى بودند انقلاب ايران ضد اين قوانين باطل و غير اسلامى بود نظام سياسى اسلام يك نظام الهى است كه متمايز از تمام نظامهاى ديگر مى‏باشد. در اين نظام حق مالكيت و حاكميت از آن خداست و مسلمين به‏عنوان نمايندگان الهى نظام خلافت و جانشينى پروردگار را اجرامى‏نمايند در اين نظام فقط قرآن و سنت از لحاظ قانونى اولويت دارند.

در اين نظام كه براساس شورى عمل مى‏كند از وظايف حتمى دولت‏به شمار مى‏رود فريضه اصلى دولت اسلامى خدمت‏به مردم جامعه است و ظلم و ستم بر جامعه از خصوصيات سلطنت مطلقه مى‏باشد و نظام شورايى اسلام نظامى است كه ظالم و ستمگر در آن راه ندارد. جامعه اسلامى بعد از عصر خلافت راشدى همواره دچار نظام اكميت‏بوده‏اند. با خاتمه عصر استعمار، در بسيارى از كشورهاى مسلمان نظام جمهورى غربى جانشين نظام سلطنتى قبلى شد و در ساير كشورهاى اسلامى نظام سلطنتى همچنان باقى ماند. ايران نخستين كشور جهان است كه با رهبرى امام خمينى انقلابى را بر ضد سلطنت و حاكميت‏برپا نموده و توسط آن نظام سلطنتى را با شكست آشكار روبه ‏رو ساخت